ทำไมทุกๆครั้งที่ไปประเทศที่พัฒนาแล้ว เราจะมีความรู้สึกว่า ระบบขนส่งสาธารณะของเค้าสามารถเข้าถึงได้ง่าย เดินไปนิดๆหน่อยๆ ก็ถึงป้ายรถเมล์เจอรถไฟฟ้าแล้ว แต่เมืองไทย ทำไม มันเป็นแบบนั้นไม่ได้เสียที จะต้องเสียเงินเป็นล้านเพื่อไปซื้อคอนโดอยู่ติดเส้นทางเดินรถไฟฟ้า

คำตอบในข้อความบ่นข้างต้นนั้นง่ายนิดเดียว นั่นก็คือลักษณะการออกแบบเมืองนั้น ไม่ได้มีพื้นฐานที่ดี ทำให้การเข้าถึงขนส่งสาธารณะเป็นไปได้ยาก เข้าได้ไม่ทั่วถึงและเท่าเทียมกัน เมื่อเทียบกับเมืองขนาดใหญ่เมืองอื่นๆ

ผมจะขอยกตัวอย่างเมืองที่ผมเพิ่งไปมาไม่นานนี้

ชิคาโก (Chicago – USA)

ได้มีโอกาสไปสัมผัสเมืองจริงๆ และลองใช้บริการ รถเมล์ และรถไฟฟ้า ของเค้า

ลองมาดูแผนที่เมืองนี้กัน เริ่มจากระยะไกล

overview

แล้วลองเข้ามาดูใกล้ๆอีกนิด

zoom

มาถึงจุดนี้ คงเริ่มเข้าใจแล้วว่าผมจะสื่อถึงอะไร เมืองนี้มีลักษณะเป็น Grid คือเป็น Block สี่เหลี่ยมเท่าๆกันมาต่อๆกัน โดย  ใน 1 City Block จะมีขนาดเท่ากับ 1 ตารางไมล์ และแต่ละ Block ใหญ่ก็จะประกอบไปด้วย Block ย่อยๆ มีถนนตัดผ่านตรงกันหมด ถ้าคุณต้องการจะไป Supermarket ใน Block ของคุณคุณไม่จำเป็นต้องวิ่งเข้าไปในถนนใหญ่ด้วยซ้ำ (ลองนึกในกรณีของบ้านเรา)

ที่นี้ลองมาดูการวางตำแหน่งป้าย รถเมล์ ของเค้ากัน

busstops

จุดแดงๆคือป้ายรถเมล์ จะสังเกตเห็นได้ว่า แต่ละจุดมีตำแหน่งลักษณะคล้ายๆกัน ก็คือจุดตัดของ ถนนกับซอย และมีลักษณะเดียวกันนี้ทุกๆ Block ลองจินตนาการถ้าคุณอยู่ใน Block  เหล่านี้ คุณจะต้องใช้เวลาเท่าไหร่ในการเดินไปป้ายรถเมล์ ผมคิดว่าไม่เกิน 10 นาที ไม่ว่าจะอยู่ตำแหน่งไหนใน Block ก็ตาม

mta

นี่คือเส้นทางการเดินรถไฟฟ้าของ Chicago จะเห็นว่ารถไฟฟ้าทำหน้าที่ Feed คนเข้า Loop  ซึ่งก็คือใจกลางเมือง หรือ City center ของเค้านั่นเอง

นอกจากนั้นระบบค่าโดยสารก็ยังเป็นลักษณะเหมาจ่าย คุณจ่าย $3 สามารถเดินทางได้ สองถึงสามต่อ ไม่ว่าจะเป็นรถเมล์รถไฟฟ้า ก็ไม่ต้องเสียเงินเพิ่ม ภายในระยะเวลา หนึ่งหรือสองชั่วโมง

สรุปประชากรเมืองนี้สามารถเดินทางจากบ้านไปกลับที่ทำงานด้วยเงิน $6 หรือประมาณ 200 บาท โดยที่เค้ามีค่าแรงขั่นต่ำอยู่ที่ $8-10

ลองกลับมาดูที่กรุงเทพของเรา

ไม่รู้ว่าได้อิทธิพลการออกแบบเมืองมาจากประเทศใด เดาว่าอาจจะเป็นทางยุโรป เนื่องจากสมัยก่อนเราทำการค้าขายกับทางยุโรปค่อนข้างเยอะ ลองนึกๆดู ก็คงน่าจะจริง มันมีลักษณะ วกไปวนมาเหมือนๆกัน หรือมันเป็นเพราะกรุงเทพมีคลองเยอะเกินไป ไม่สามารถทำเป็น Grid  ได้ ?

bangkok

จะเห็นได้ว่า  ถนน ซอย ไม่มีความต่อเนื่องกัน หรือความเป็นระบบ กว่าคนที่อยู่ด้านในจะออกมาถึงถนนได้ ต้องเดินทางผ่าน ไม่รู้กี่โค้งกี่ซอย เพื่อเดินทางเข้าเมือง บางจุดต้องออกผ่านถนนใหญ่ถนนเส้นเดียวเท่านั้น

ลองไปดูจุดที่ผมคิดว่ามันแย่ที่สุด

worst

ประชาอุทิศ เขตทุ่งครุ จะเห็นว่าจุดๆนี้ มีความกว้างของพื้นที่ค่อนข้างมาก แต่จำนวนถนน มีแค่สองสามเส้น ประชาอุทิศ พุทธบูชา บางขุนเทียนชายทะเล แล้วถนนแต่ละเส้น มี 4 เลนบ้าง 2 เลนบ้าง รองรับหมู่บ้านปริมาณมหาสาร จำนวนรถยนต์ ไม่รู้เท่าไหร่ ที่ต้องการวิ่งออกไปสุขสวัสดิ์ แล้วมีทางออกอยู่สองสามทางต่อ ระยะทางเกือบสิบกิโลเมตร

แผนที่รถไฟ้ฟ้า

bkk

ทำอย่างไรก็ไม่สามารถครอบคลุมประชากรเมืองกรุงได้ ง่ายๆ ถึงจะตัดรถไฟฟ้าผ่านถนนหน้าบ้าน แต่คนที่อยู่ในซอยลึกๆ ก็ไม่มีทางเลือก แล้วใครกันละจะอยากใช้บริการรถสาธารณะ นอกจากนั้นก็ยังเกิดความไม่เท่าเทียมในคุณภาพของชีวิต คนที่ฐานะไม่ดีมาก บ้านอยู่นอกเมือง หรือลึกเข้าไปในซอย ก็ต้องเสียค่าเดินทางมาก ต้องใช้เวลานานกว่า หากไม่มีรถยนต์ก็ไม่สามารถออกไปไหนได้ง่ายๆ ทำให้ประชากรส่วนใหญ่จำเป็นต้องมีรถยนต์ เพื่อเดินทาง และเป็นต้นเหตุของการจราจรที่เราเจอกันทุกๆวันนี้

โดยส่วนตัวแล้วกรุงเทพไม่น่าจะแก้ไขอะไรได้อีกแล้ว รากฐานที่ไม่ดี จะต่อเติมอย่างไร ก็ไม่ได้ผลมากนัก

ใครสนใจเรืองเมืองแบบ Grid ลองไปอ่านได้จาก Wiki

ขอบคุณ Google maps สำหรับแผนที่